We Openen Data voor Apps voor Ambtenaren

Ik heb de afgelopen tijd nogal wat kritiek gehad op de Open Data Community. Dit dolende gezelschap van overheiddiensten, subsidieclubjes, integrators en creatief industrielen vindt elkaar in hun chronisch tekort aan verbeeldingskracht en het volume waarmee ze dat bij iedere gelegenheid uitdragen. Net een kluwen F-jes met Gilles de la Tourette op een half voetbalveld. Als je geen bestemming hebt, blijkt het uitstippelen van een route knap lastig.

Ik heb me daarover verbaasd, er tegenaan gepraat en geschopt en me er soms ronduit boos gemaakt, maar ik hou ermee op. Ik ga teveel te lijken op zo'n foute vader aan de zijlijn. Ik stop geen energie meer in "hoe het niet moet" en zal niet meer flauw doen. Het wordt tijd te laten zien hoe het wel moet, sorr, ook kan. Ik wil laten zien wat Open Sahara aan het doen is, welke keuzes daarbij worden gemaakt en wat we daar van leren. We zijn tenslotte Open (Sahara) en zulks schept enige verplichtingen.  

Onze eigenwijze uitgangspunten zijn eenvoudig en worden beschreven aan de hand van een concrete Open Data casus bij de Gemeente Amsterdam.

Er is Open Data genoeg

Het web zit vol met Open Data. Op de website van de Gemeente Amsterdam bijvoorbeeld staat alle meldingen over Amsterdamse vergunningen, keurig uitgesplitst per soort en status, datum en dossiernummer, gegroepeerd per stadsdeel en met aanzienlijke terugwerkende kracht. Als de Amsteramse Dienst IT geen Open Data kan leveren, dan halen we het zelf op.

Open Sahara crawlt inmiddels de website van Amsterdam en destilleert de benodigde data uit al die ongestructureerde tekst.  Zoiets gaat niet helemaal  vanzelf, het kost enige configuratie en wat slimmigheidjes, maar het resultaat mag er zijn en vormt een mooi startpunt voor vele nieuwe toepassingen. Open Sahara heeft binnenkort het hele actuele vergunningenproces als Open Data beschikbaar en plaatst Amsterdam daarmee in 1 klap in de kopgroep van Nederland. 

Open Data gaat over verbinden

De betekenins van Open in Open Data is verbinden (open to link) en niet zoals velen denken "openbaar maken". Er bestaan zowel openbare data die niet verbonden kan worden als data die wel Open to Link maar niet openbaar is. De concrete vraag in Amsterdam is dus eenvoudig:  Waar kunnen we die prachtige Amsterdamse vergunningsdata mee verbinden?"

Allereerst natuurlijk met alle overige data op de site van de Gemeente Amsterdam. Zo zijn er de meldingen over bestemmingsplannen, de verganderagenda's van B&W en de Gemeenteraad, raadsvragen, moties en andere stukken waarin mogelijke wijzigingen van bestemmingsplannen worden aangekondigd of zijn verworpen.

Maar koppelingen met externe bronnen zijn net zo relevant. Zo worden bouwvergunningen beoordeeld op bestaande wet- en regelgeving en bezwaarprocedures beslecht bij de Kantonrechter. En er komen klachten van overlast binnen bij de politie, dienstregelingen van het OV worden op bouwprojecten aangepast, er zijn woningcorporaties bij betrokken en ook nieuwsmedia schrijven erover. Bij de aanleg van koppelingen tussen databronnen stellen we de volgende 3 vragen:

1. Welke databronnen en welke koppelingen heeft de applicatie of toepassing minimaal nodig?
2. Hoe betrouwbaar zijn die data en wat is de kwaliteit van de koppelingen?
3. Is de data direct beschikbaar of moeten we ze zelf ophalen?

Als de data zijn verzameld en de koppelingen gelegd, dan bepaalt de creativiteit van de opdrachtgever welke toepassingen er verder kunnen worden ontwikkeld of welke aanvullende data daarbij nodig is. Dus:

• Open Data bronnen die eenmaal verbonden zijn, blijven beschikbaar voor toekomstige toepassingen;
• Nieuwe Open Data bronnen zijn beschikbaar als ze met de bestaande bronnen zijn verbonden.

Als de internationale systematiek en standaarden worden gevolgd en Open Sahara volgt deze standaard, zal de Open Data vijver voor nieuwe toepassingen steeds groter groeien. 

Apps voor Ambtenaren 

Er bestaat op dit moment stevige weerstand tegen Open Data binnen ambtelijke organisaties. Het vrijgeven ervan kost geld dat er niet is, de geschetste voordelen zijn vaag en de ROI voor gemeenten is onzeker. In Amsterdam spelen daarnaast problemen met de gemeentelijke IT een rol.

De vraag is hoe we deze koudwatervrees kunnen wegnemen en hoe we de belangstelling voor Open Data bij overheden kunnen activeren. Het antwoord is simpel: Door er gebruikers van Open Data van te maken. Door met ambtenaren Apps voor Ambtenaren te bouwen. En ik verzeker u dat het met de beschikbaarheid van Open Data dan ook wel goed komt. De voordelen van deze gekantelde benaderingen voor de zeer korte termijn zijn:

1. Er worden knooppunten van concrete problemen aangepakt. In Amsterdam ligt de focus daarbij op toezicht en handhaving. Daarbij zijn meerdere Diensten betrokken die tegelijkertijd aan succes kunnen bijdragen
2. De kosten en complexiteit zijn extreem laag, de doorlooptijden voor toepassingen zijn zeer kort en de kans op succes is groot.
3. De eerste toepassingen leveren direct geld voor de gemeentelijke organisatie op.

Ver vooruitblikken blijft een hachelijke onderneming, maar op de middellange termijn zal een brede inzet van Apps voor Ambtenaren leiden tot:

1. Het ontstaan van een een business model voor personal entrepreneurs en kleine bedrijven en een afname van de druk die de grote integrators en systeemhuizen op de Stads-IT uitoefenen.
2. Het ontstaan van kleinschalige experimenten, proeven en pilots die een basisvoorwaarde voor innovatie vormen
3. Het creeeren van nieuwe Open Data door het gebruik van Open Data

Tenslotte, en nu waag ik me toch aan een vergezicht, zal door intensief gebruik van en daardoor hoogwaardige Open Data een ontwikkeling naar Open Procedures op gang kome. Ik zal dit onderwerp in een volgende blogpost verder uitwerken.

Innovatie is werkproces

Innovatie begint op de werkvloer. Toen we in Amsterdam werden gekoppeld aan "Het Voornemen tot meer Informatiegericht Toezicht" zagen we de implementatie- en integratieproblemen al opdoemen. Om het gevecht met deze papieren monsters te ontlopen hebben we een paar mockups gebouwd van mogelijke toepassingen voor Toezichthouders. De gebouwde prototypes worden gevoed met de eerder besproken Open Data die Open Sahara van de Amsterdamse website haalt.

Een van deze mockups is een eenvoudige iPad applicatie voor toezichthouders in de buitendienst.

Op basis van de locatie waar een toezichthouder zich bevindt, worden de lopende vergunningen ter plekke op een iPad of andere smart device getoond. De mockup gaf direct inzicht in:

1. De openingstijden voor het terras aan de linkerzijde van de straat en het aantal tafels dat er mag staan
2. De status van een omgevingsvergunning voor de geblokkeerde stoep aan de rechterzijde van de straat
3. Mogelijke binnengekomen klachten over deze locatie, de aard van de klachten en van wie deze afkomstig zijn
4. Het moment waarop er huisvuil mag worden aangeboden, in verband met de vuilnisbakken rechts
5. Etc....

Daarnaast hebben we voor werkvoorbereiding een applicatie ontworpen waar op een kaart van Amsterdam alle klachten, verlopen vergunningen en geweigerde aanvragen worden getoond en waarmee de efficientste route langs deze objecten kan worden berekend.

En is een schermontwerp gebouwd waar van iedere binnengekomen klacht wordt vastgesteld of er soortgelijke klachten zijn, welke oplossingen er toen zijn geboden, welke wet- en regelgeving daarbij van toepassing was en of de klacht tot een voor de indiener bevredigend resultaat heeft geleid. Deze voorbeeldtoepassing is een mengvorm van openbare informatie en gegevens die wel beschikbaar zijn maar door de gemeente niet publiek worden gemaakt, maar die uitstekend voor intern gebruik met de openbare bronnen kunnen worden gekoppeld. 

De mockups hebben laten zien dat als een werkproces centraal wordt gesteld, de focus vanzelf verschuift naar de mogelijkheden en oplossingen, terwijl bij een top down benadering de mogelijkheden vaak veranderen in nieuwe problemen  In het algemeen zou je kunnen stellen dat "Apps voor Ambtenaren" begint bij het stellen van de volgende vragen: 

1. Zoek naar de werkzaamheden, schermen of processen binnen de ambtelijke organisatie waar snel en gemakkelijk grote winsten kunnen worden geboekt (dus "keep it simple");
2. Luister naar de mensen die deze werkzaamheden moeten uitvoeren, loop een dag met ze mee en betrek ze bij iedere volgende stap in de ontwikkeling;
3. Ontwerp de ideale oplossing en knip die op in kleine direct bruikbare toepassingen (dus wederom: "keep it simple")
4. Bepaal welke data en welke verbindingen daarbij nodig zijn;
5. Communiceer over de resultaten en doe dat bij succes maar ook bij een mislukking.

We werken binnen Amsterdam nu met een aantal enthousiaste mensen aan uitwerking van de eerste twee punten.  En in deze zinsnede ligt zowel de meest essentiele voorwaarde voor succes, als tegelijkertijd het grootste afbreukrisico opgesloten. Enthousiasme, commitment, daadkracht en de durf om problemen via een nieuwe en onconventionele manier te benaderen zijn namelijk beperkt houdbaar. Snelle, aansprekende resultaten zijn de beste manier om het momentum en het enthousiasme vast te houden. Hoe groter die eerste successen zijn, hoe eerder het innovatie vliegwiel op gang komt.

Tenslotte (voor dit moment)

Er moeten dus tegelijkertijd Open Data EN duurzame toepassingen komen. Overheden EN App bouwers moeten elkaar eerst vinden in de mogelijkheden, ontwikkelingen en oplossingen die Open Data voor de processen van de overheid zelf biedt. Het zorgt voor de noodzakelijke stip aan de horizon en zet de boel in die richting in beweging.

Zoals gezegd: Ik wind me niet meer op over de lyriek in het libretto van de Open Data Passion. Van mij mag iedereen Open Data in het het Licht van een transparante overheid en democratie zien. Ik hoop en zing zelfs met u mee. Als op maandag de nieuwe werkweek maar start met een efficienter en meer op haar burgers gerichte overheidsproces dan de maandag daarvoor.